Bir Klasik: Türkiye İnovasyon Haftası
Teknoloji değişiyor; fakat insanın kendi emeği, düşünme yeteneği
ve geleceği hakkındaki soruları değişmiyor.
Hatırlayanlar olacaktır; Türkiye İnovasyon Haftası, 2025 yılında
“Tomorrow: Now — Gelecek: Şimdi” temasıyla gerçekleştirilmişti.
Yapay zekânın öne çıktığı etkinlik, Türkiye’den ve dünyadan çok sayıda
konuşmacıyı, katılımcıyı ve davetliyi bir araya getirmişti.
Düşün Taşın Derneğimizin Kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanımız
Sayın Selim Çavuş, benden etkinliğe ilişkin bir değerlendirme yazısı
rica ettiğinde, “Nasıl anlatsam, nereden başlasam?” diye düşündüm.
Sonunda, kişisel olarak da ilgi duyduğum felsefeden başlamaya karar verdim.
“İnovasyon haftasını anlatırken felsefe nereden çıktı?” diyebilirsiniz.
Oysa günlük hayatta duyduğumuz “Felsefe yapma”, “İcat çıkarma” sözleri
bile neden buradan başlamak istediğimi açıklıyor. Bir yandan yenilik
bekliyor, diğer yandan soru sormayı ve alışılmışın dışına çıkmayı zaman
zaman gereksiz buluyoruz. İnovasyon ise merak etmeyi, sorgulamayı ve
başka bir yolun mümkün olup olmadığını düşünmeyi gerektiriyor.
Bugün yapay zekâ karşısında sorduğumuz “Makineler insanın yaptığı
işleri üstlenirse ne olur?” sorusu da böyle bir merakın ürünü.
Üstelik bu soru, düşündüğümüz kadar yeni değil.
Aristoteles, Politika adlı eserinin I. Kitap, IV. Bölümü’nde,
araçların verilen bir komutla ya da yapılması gerekeni kendiliğinden
anlayarak işlerini yerine getirebildiği bir durumu tasavvur eder.
Dokuma mekiği kendi kendine çalışsa, lirin mızrabı kendiliğinden çalsa,
ustaların yardımcıya, efendilerin de kölelere ihtiyaç duymayacağını söyler.
Bu düşünceyi dönemin kölelik düzeni içinde dile getirmiştir.
Bugün okuduğumuzda ise makinelerin insan emeğini üstlenmesi ve bunun
toplumsal sonuçları üzerine ne kadar eski bir soruyla karşı karşıya
olduğumuzu görüyoruz.
Makinelerin insanın yaptığı işleri üstlenmesi, bizi bir başka soruya
götürüyor: Bir işi yapabilmek ile düşünmek aynı şey mi?
Türkiye’nin yetiştirdiği büyük matematikçilerden Ord. Prof. Dr. Cahit Arf
da 1958–1959 öğretim yılında Atatürk Üniversitesi’nde verdiği
“Makine Düşünebilir mi ve Nasıl Düşünebilir?” başlıklı konferansta
bu sorunun peşine düşer.
Makinelerin belirli işlemleri yerine getirmesinin ötesinde,
daha önce karşılaşılmamış problemlere nasıl çözüm üretebileceğini tartışır.
Böylece Aristoteles’in kendi kendine çalışan araçlar üzerine düşüncesinden,
makinelerin düşünme yeteneğine ilişkin bir tartışmaya geçiyoruz.
Bugün yapay zekânın yapabildiklerini ve sınırlarını anlamaya çalışırken,
Cahit Hoca’nın yıllar önce sorduğu sorularla yeniden karşılaşıyoruz.
Teknoloji değişiyor, fakat insanın kendi emeği, düşünme yeteneği
ve geleceği hakkındaki soruları devam ediyor.
Bu iki örnek bana şunu düşündürüyor: Teknoloji değişiyor, fakat insanın
kendi emeği, düşünme yeteneği ve geleceği hakkındaki soruları devam ediyor.
Dolayısıyla yapay zekâyı konuşurken yalnızca makinelerin neler
yapabildiğine bakmak yeterli değil.
Bizim neyi öğrenmemiz, hangi alışkanlıklarımızı değiştirmemiz ve bu
imkânları nasıl değerlendirmemiz gerektiğini de konuşmalıyız.
İş dünyasında bu soruların somut karşılıkları var: Çalışanların hangi
becerilere ihtiyacı olacak, işletmeler nasıl dönüşecek, yeni teknolojiler
üretime ve ihracata nasıl katkı sağlayacak?
9–11 Ekim 2025 tarihlerinde gerçekleştirilen 12. Türkiye İnovasyon Haftası,
bu soruları üretim, ihracat ve küresel rekabet açısından, farklı sektörlerin
deneyimleriyle birlikte ele alma imkânı sundu.
İş dünyasından sağlığa, tarımdan medyaya ve uzay teknolojilerine uzanan
oturumlarda, yapay zekânın kullanım alanları ve toplumsal etkilerinin yanı
sıra teknoloji yatırımlarının nasıl rekabet avantajına dönüşebileceği
tartışıldı.
Üretimde verimlilik, ihracatta katma değer, yeni pazar fırsatlarının
belirlenmesi ve yenilikçi fikirlerin ticarileşmesi bu tartışmaların
önemli başlıkları arasındaydı.
Yapay zekânın veri analizi ve karar süreçlerinde sağladığı imkânlar
değerlendirilirken, bunlardan yararlanabilmek için gereken veri altyapısı,
çalışan becerileri ve kurumsal dönüşüm de ele alındı.
Yaratıcılık, liderlik ve iş birliğinin yanında etik ve veri güvenliğinin
de gündemde olması, meselenin kapsamını tamamladı.
Benim için etkinliğin en değerli tarafı, teknolojik gelişmelerle
Türkiye’nin ihracatta katma değeri artırma hedefi arasındaki bağı
somut ihtiyaçlar üzerinden kurmasıydı.
Bu hedefe ulaşmak için teknoloji yatırımlarının insan kaynağının gelişimi
ve kamu, özel sektör ile akademi arasındaki iş birliğiyle desteklenmesi
gerektiğini ortaya koydu.
Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her yıl düzenlenen,
organizasyon ve etkinlik yönetimini Ayyıldız Communication Agency’nin
üstlendiği Türkiye İnovasyon Haftası, 13. yılında bu tartışmayı
insanın dönüşüme hazırlığı üzerinden sürdürüyor.
“Humanity 6.0 — İnsanlığın Yeni Evresi”
Teknoloji hazır, peki ya biz?
Bu yılın “Humanity 6.0 — İnsanlığın Yeni Evresi” ana teması ve
“Teknoloji hazır, peki ya biz?” sorusu, geçen yılın “Gelecek: Şimdi”
çağrısının ardından anlamlı bir devam niteliğinde.
Gelecek bugünün meselesiyse, ona hazırlanmak da bugünün sorumluluğu.
Yapay zekâ, robotik, biyoteknoloji ve veri sistemlerindeki gelişmeler;
çalışanların becerilerini, kurumların kararlarını ve eğitimden
beklentilerimizi etkiliyor.
Bu hazırlık, teknik bilgi edinmenin yanında düşünme biçimlerimizi
ve teknolojiyle kurduğumuz ilişkiyi de gözden geçirmeyi gerektiriyor.
Burada rahmetli Alev Alatlı’nın Yunan düşünce geleneğine yönelttiği
eleştiriyi de hatırlamak isterim.
Ben bu eleştiriyi, hayatı kesin ayrımlara hapseden
“ya–ya da (ya o ya bu)” anlayışını sorgulamak açısından önemli buluyorum.
İnsanları “biz ve onlar”, “üstün ve aşağı” diye ayıran bir düşünce,
dışlamayı ve eşitsizliği meşrulaştırmaya elverişli hâle gelir;
ırkçılık, kölelik ve sömürgecilik de böyle ayrımlardan beslenmiştir.
Bizim geleneğimizde karşılık bulan “hem–hem de (hem o hem bu)” anlayışı
ise farklılıkları birbirini yok etmesi gereken karşıtlıklar olarak
görmeden, birlikte düşünmeye imkân verir.
Bugün insanla teknoloji arasındaki ilişkiyi de bu gözle ele almalıyız.
Hem teknolojiyi geliştirmek hem insanın emeğini, onurunu ve karar verme
sorumluluğunu gözetmek mümkün olmalı.
“Teknoloji hazır, peki ya biz?” sorusu benim için bu nedenle yalnızca
yeni beceriler edinmekle ilgili değil; nasıl düşüneceğimiz ve nasıl bir
gelecek kurmak istediğimizle de ilgili.
Bu inançla, Düşün Taşın Derneği olarak Türkiye İnovasyon Haftası 2026’nın
paydaşı olmaktan mutluluk duyuyoruz. Standlarımızda ziyaretçilerimizle
buluşmayı, projelerimizi paylaşmayı ve yeni fikirlerle çalışmalarımıza
değer katmayı heyecanla bekliyoruz.